Rozdział 1: Nowy poziom
Kuba, dwunastoletni szop pracz, wrócił ze szkoły z plecakiem ciężkim jak mokry koc. W korytarzu pachniało zupą warzywną, a w salonie cicho mruczał telewizor. Na stole leżała konsola taty — czarna, błyszcząca, jakby specjalnie wołała: „Tylko chwilkę!”
— Mogę zagrać? — zapytał Kuba, jeszcze w kurtce.
Mama, wydra w okularach, spojrzała znad garnka.
— Najpierw obiad i lekcje. Potem pół godziny. Umowa?
— Pół godziny to nic… — Kuba skrzywił się, ale skinął głową. W brzuchu już czuł podskakujące emocje: ciekawość, napięcie, trochę złości.
Przy stole tata, borsuk o spokojnym głosie, powiedział:
— Wiem, że gry wciągają. Dlatego mamy zasady. One nie są przeciwko tobie, tylko dla ciebie.
Kuba wzruszył ramionami, ale w głowie miał jedno: nowy poziom w grze o kosmicznych wyścigach. Taki, którego koledzy jeszcze nie przeszli.
Po lekcjach wreszcie usiadł. Palce ślizgały się po padzie, serce biło szybciej, a świat w ekranie był jasny, głośny i szybki. Gdy licznik czasu w kuchni zadzwonił, Kuba aż podskoczył.
— Już? Przecież dopiero zacząłem! — jęknął.
— Umowa to umowa — przypomniała mama. — Jutro też jest dzień.
Kuba oddał pada, ale w środku coś mu buzowało. Jakby ktoś nagle zgasił światło w najlepszym momencie. Wlókł się do pokoju, a w uszach nadal brzmiały dźwięki gry.
Rozdział 2: Dzień prawie bez ekranów
Następnego dnia w szkole pani Sowa ogłosiła:
— Klasa jedzie na jutro do rezerwatu nad rzeką. Bez telefonów. Będziemy obserwować ślady zwierząt i robić notatki.
W klasie rozległo się zbiorowe „oooo”. Ktoś westchnął dramatycznie, jakby miał przeżyć tydzień w jaskini. Kuba też poczuł ukłucie.
W domu opowiedział o wycieczce. Tata tylko uniósł brwi.
— Brzmi dobrze. Jak się z tym czujesz?
— Dziwnie — przyznał Kuba. — Jakbym miał… czegoś nie mieć. Nawet nie wiem czego.
Mama uśmiechnęła się łagodnie.
— To normalne. Ekrany dają szybkie bodźce. Mózg się do nich przyzwyczaja. Ale jutro zobaczysz, że inne rzeczy też potrafią wciągnąć.
Wycieczka była chłodna i mokra. Nad rzeką pachniało błotem i miętą. Pani Sowa pokazywała ślady łap na piasku.
— To lis — powiedziała. — A to… kto zgadnie?
— Wydra! — krzyknęła mała myszka z pierwszej ławki.
Kuba kucał i dotykał śladu palcem. Był prawdziwy. Nie migał. Nie znikał po kliknięciu. I nagle, ku własnemu zdziwieniu, poczuł spokój. Taki cichy, jakby ktoś ściszył świat.
W drodze powrotnej rozmawiał z kolegą, jeżem Maksem.
— Bez telefonu jest… w sumie okej — mruknął Kuba.
Maks prychnął.
— Ja myślałem, że umrę z nudów. A teraz mam błoto na kolcach i jakoś żyję.
Kuba parsknął śmiechem. Wieczorem w domu był przyjemnie zmęczony. Gdy mama zapytała, czy chce zagrać, Kuba zawahał się.
— Mogę… ale dziś chyba wolę poczytać komiks — powiedział i sam się zdziwił, że to prawda.
Rozdział 3: Kiedy gra wchodzi do głowy
Trzeciego dnia Kuba wrócił do konsoli jak do znajomego, który czekał cierpliwie. Zagrał swoje pół godziny, ale tym razem wszystko było ostrzejsze: kolory, dźwięki, tempo. Gdy czas minął, znów poczuł to samo ukłucie.
— Jeszcze jeden wyścig — poprosił. — Tylko minutę.
Tata pokręcił głową.
— Jedna minuta w grach to często dziesięć. Znasz to.
Kuba wstał, ale w środku zacisnął zęby. W pokoju próbował odrabiać matematykę. Liczby skakały mu przed oczami jak przeszkody na torze. Ołówek stukał nerwowo o biurko.
Mama zajrzała.
— Coś cię męczy?
— Nic — burknął Kuba. I to było półprawdą, bo coś go męczyło: to, że myślami wciąż był w grze.
Wieczorem, gdy leżał w łóżku, widział pod powiekami migające światła i słyszał wyobrażone „start!”. Zasypiał dłużej niż zwykle. Rano był rozdrażniony, a na śniadaniu przewrócił kubek z herbatą.
— Ej, spokojnie — powiedział tata, podając ścierkę. — Masz dziś trudniejszy dzień?
Kuba chciał krzyknąć, że to przez limit, przez zasady, przez wszystko. Ale słowa utknęły mu w gardle. Zamiast tego mruknął:
— Nie wiem.
Po szkole spotkał Maksa.
— Też tak masz, że po graniu wszystko inne jest… wolne? — zapytał Kuba cicho.
Maks spojrzał na niego.
— No. I wtedy się wkurzam. Ale moja siostra mówi, że to jak z cukrem. Smakuje super, tylko potem boli brzuch.
Kuba pomyślał, że to dziwnie trafne.
Rozdział 4: Rodzinna narada przy stole
Tego wieczoru mama postawiła na stole kartkę i długopis.
— Zróbmy naradę — zaproponowała. — Bez marudzenia. Z pytaniami, nie oskarżeniami.
Kuba usiadł nieufnie. Tata przyniósł talerz jabłek.
— Dobra — powiedział. — Kuba, co jest w grach fajne?
Kuba od razu ożył.
— Że mogę coś trenować. Że widać postęp. I że… jest ekscytująco.
— A co jest niefajne? — zapytała mama, spokojnie.
Kuba spuścił wzrok.
— Że jak przestaję, to czuję się jak… jakbym miał przerwany film w środku. I potem łatwo się złoszczę.
Tata skinął głową.
— To ważne, że to zauważyłeś. Gry są zaprojektowane tak, żeby chciało się „jeszcze”. To nie znaczy, że jesteś słaby. To znaczy, że trzeba mądrze ustawić zasady.
Mama narysowała tabelkę.
— Proponuję: dni szkolne — pół godziny, ale po kolacji i po lekcjach. Weekend — godzina, ale z przerwą w połowie. I żadnych ekranów na pół godziny przed snem.
Kuba otworzył usta.
— Ale… ja czasem potrzebuję więcej, bo jest turniej!
— Turniej może być wyjątkiem, jeśli wcześniej o tym pogadamy — powiedział tata. — A nie w ostatniej sekundzie, gdy timer dzwoni.
Kuba poczuł ulgę, choć nie chciał się do tego przyznać.
— Czyli… jak coś mi przeszkadza, mam mówić wcześniej?
— Dokładnie — uśmiechnęła się mama. — I my też będziemy mówić. Na przykład: ja nie chcę, żeby telefon leżał na stole przy jedzeniu. Bo wtedy rozmowa robi się krótsza.
Kuba chrupnął jabłko.
— A ja nie chcę, żebyście mówili „odłóż to” w momencie, kiedy gram online i nie mogę pauzować.
Tata zapisał.
— Ustalamy: nie zaczynasz online, jeśli zostało mniej niż czterdzieści minut. A jak coś się przedłuża, mówisz od razu.
To brzmiało jak plan, a nie jak kara. Kuba poczuł, że złość trochę mu mięknie.
Rozdział 5: Eksperyment z dwoma popołudniami
W kolejnym tygodniu Kuba postanowił zrobić eksperyment, jak w szkole. Dwa popołudnia porównać: jedno z ekranem, drugie prawie bez.
We wtorek zagrał zgodnie z zasadami. Było super, aż za super. Po grze miał wrażenie, że wszystko jest szare: zadanie z polskiego, sprzątanie pokoju, nawet rozmowa z Maksem na czacie.
W środę zrobił inaczej. Po szkole poszedł z Maksem na boisko. Grali w dwa ognie z grupą młodszych wiewiórek, które miały energię jak petardy.
— Uwaga, lecę! — krzyknęła jedna i rzuciła piłką tak, że Maks zrobił unik, jakby właśnie wygrał życie.
Kuba śmiał się tak mocno, że aż go bolały policzki. Potem w domu pomógł tacie w warsztacie naprawić rozklekotane krzesło. Wkręty piszczały, drewno pachniało ciepło, a ręce Kuby były brudne, ale to było przyjemne brudne.
Wieczorem, gdy usiadł do lekcji, wszystko szło jakoś płynniej. Nie idealnie, ale bez tego nerwowego „muszę wrócić do gry”.
Przy kolacji mama zapytała:
— Jak się czujesz po dniu bez ekranów?
Kuba zastanowił się.
— Spokojniejszy. I jakby… głowa miała więcej miejsca.
— A po dniu z grą? — dopytał tata.
— Jest fajnie, ale potem jestem rozkręcony i łatwiej się złoszczę — powiedział Kuba uczciwie. — Jakbym miał silnik na wysokich obrotach.
Mama kiwnęła głową.
— To ważna obserwacja. Równowaga to nie „nigdy”, tylko „w sam raz”.
Rozdział 6: Obietnica na dobranoc
W piątek Kuba miał ochotę zagrać dłużej, bo koledzy planowali wspólną rozgrywkę. Tym razem nie czekał do ostatniej chwili. Podszedł do taty, zanim jeszcze włączył konsolę.
— Tato, mogę dziś zagrać online? Tylko… to może potrwać czterdzieści minut. I nie chcę, żebyście się zdenerwowali, jak nie przerwę od razu.
Tata spojrzał na zegar.
— Doceniam, że mówisz wcześniej. Masz dziś zrobione lekcje?
— Tak.
— To gramy według umowy: zaczynasz teraz, kończysz o tej godzinie. Jak będzie problem, wołasz mnie. A po grze robisz pięć minut przerwy: woda, przeciąganie, oddech.
Kuba poczuł, że serce mu się uspokaja, zanim w ogóle zaczął grać. Sama rozmowa już coś zmieniła.
Rozgrywka była emocjonująca, ale gdy nadszedł czas końca, Kuba wstał. Nie bez żalu, ale bez wybuchu.
— Dobra, dzięki, na razie! — powiedział do kolegów i wyłączył konsolę.
W kuchni napił się wody.
— Jestem trochę roztrzęsiony — przyznał, kręcąc nadgarstkami.
Mama pogłaskała go po głowie.
— To w porządku. Umiesz to nazwać. To już wielka rzecz.
Wieczorem Kuba leżał w łóżku, a w pokoju było cicho. Żadnego migania pod powiekami. Tylko oddech i miękka pościel.
Tata zajrzał do pokoju.
— Wszystko okej?
Kuba przyciągnął kołdrę pod brodę.
— Tak. I… chcę coś obiecać.
— Słucham.
— Jak coś mnie będzie męczyć — w grach, w szkole, w domu — to będę mówił wcześniej, a nie dopiero jak wybuchnę. Bo wtedy łatwiej znaleźć rozwiązanie.
Tata uśmiechnął się ciepło.
— Umowa.
— Umowa — powtórzył Kuba.
Zamknął oczy. Pomyślał, że gry nadal są fajne. Tylko teraz nie muszą rządzić całym jego dniem. A kiedy coś go uwiera, może to powiedzieć na głos — i nie jest w tym sam.
